Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bugün yemin ederek yeni dönemine resmen başladı. Erdoğan'ın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki (TBMM) törenin ardından akşam yeni kabineyi açıklaması bekleniyor.

Böylece, 24 Haziran cumhurbaşkanı ve genel seçimlerinin ardından resmen ve tamamen yürürlüğe giren başkanlık sistemi de işlemeye başlayacak.

Bu anlamda, bugün Türkiye açısından da tarihi bir gün olma niteliği taşıyor.

Yeni kabine listesi Erdoğan tarafından açıklanacak. Başbakanlık makamı ve Bakanlar Kurulu yapısı da böylece tarihe karışmış olacak.

Yeni sistem kapsamında kabine üyeleri arasında milletvekillerinin de olması halinde, vekillikleri düşecek. Yürütmenin başı olan cumhurbaşkanı hem hükümet hem de devlet başkanı sıfatını taşıyacak.

Yeni kabine ve sistemle ilgili merak edilenleri 5 başlıkta derledik:

Kabinede kaç kişi yer alacak?

Erdoğan, bugün bakanların yanı sıra cumhurbaşkanı yardımcılarını da açıklayacak.

Yapılan anayasal düzenlemeler kapsamında, cumhurbaşkanı yardımcıları için herhangi bir kriter belirtilmediği gibi, sayısı konusunda da herhangi bir sınırlama bulunmuyor.

Kulislerde, son Başbakan Binali Yıldırım'ın başkan yardımcılığı için adı geçiyordu. Ancak Yıldırım'ın Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından TBMM başkanlığına aday gösterilmesinin ardından bu ihtimal de ortadan kalktı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, seçim öncesinde yaptığı açıklamalarda bakan sayısının önemli ölçüde azaltılarak 16'ya düşürüleceğini söylemişti.

Ancak hangi bakanlıkların kaldırılacağı ise henüz bilinmiyor.

Kabinede kimlerin yer alması bekleniyor?

Dün akşam saatlerinden bu yana sosyal medyada kabine listesi olduğu iddia edilen bir metin dolaşıyor.

Bu listede gerçeklik payı olup olmadığı bilinmiyor. Bu listede, 3 cumhurbaşkanı yardımcısı ve 16 da bakan yer alıyor. Aynı listede iki bakanlığın karşısında isim olmadığı da görülüyor.

Yeni sistemde de özellikle dışişleri, içişleri ve savunma bakanlıklarına kimler getirileceği yakından takip edilirken, piyasanın gözü ekonominin teslim edileceği isimde.

Özellikle de, Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek'in yeni kabinede yer alıp almayacağını merak ediliyor.

Yeni sistemde kabine nasıl işleyecek?

Başbakanlık makamının kaldırılmasıyla birlikte yürütmenin başı da cumhurbaşkanı olacak. Böylece cumhurbaşkanı hem devlet hem de hükümet başkanı sıfatını taşımaya başlayacak.

Dahası, eski sistemde Bakanlar Kurulu'nda olan yürütmenin ve bakanların yetkilerinin çok büyük bir kısmı cumhurbaşkanına aktarılıyor.

Geçen hafta içerisinde çıkartılan 477 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürütülükteki kanun ve KHK'ların yürütme maddelerinde Bakanlar Kurulu ve bakanlara yapılan atıfların cumhurbaşkanına yapılmış sayılacağı düzenlemesi getirildi.

Yeni KHK ile 1924 yılından 1960'a kadar çıkarılmış bazı kanunlarda yer alan "İcra Vekilleri Heyeti" ifadesi ile 1963-2017 yıllarındaki bazı kanunlarda geçen "Bakanlar Kurulu" ve "başbakanlık" ibareleri, "cumhurbaşkanı" ve "cumhurbaşkanlığı" olarak değiştirildi.

Büyükelçi, genelkurmay başkanı ve vali gibi üst düzey makamlar ile düzenleyici ve denetleyici kurumların başına yapılacak atamalarda cumhurbaşkanı tarafından yapılacak. Bu atamalar daha önce Bakanlar Kurulu tarafından yapılıyordu.

TBMM üyesi olan bir kişinin bakan atanması halinde milletvekilliği de düşecek.

Ayrıca kurulacak hükümetin TBMM'den güvenoyu alma zorunluluğu da yeni düzenlemeler de yer almıyor.

Böylece, Bakanlar Kurulu, Erdoğan tarafından yeni kabinenin açıklanmasının ardından göreve başlayacak.

İlk kabine toplantısının ise Cuma günü Beştepe'deki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda yapılması bekleniyor.

Kabineyi kim denetleyecek?

Yapılan anayasa değişikliğiyle birlikte TBMM'nin görev ve yetkileri arasından; "Bakanlar Kurulu'nu ve bakanları denetlemek", "Bakanlar Kurulu'na belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek" ve "bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşüp kabul etmek" çıkartıldı.

Bu düzenleme, TBMM'nin artık anayasal araçlar üzerinden yürütmeyi denetleme yetkisinin kalmadığı anlamına geliyor.

Bununla birlikte TBMM; meclis araştırması, genel görüşme, soruşturma ve yazılı soru yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacak.

Yazılı soru önergeleri bakanlar ve cumhurbaşkanı yardımcılarına sunulabilecek. Bu da TBMM'nin cumhurbaşkanına yazılı soru veremeyeceği anlamına geliyor.

Milletvekillerinin sözlü soru önergesi ve gensoru verme hakkı da yeni sistemde kaldırılan düzenlemeler arasında yer alıyor.

Kararname çıkarma yetkisi kime veriliyor?

Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) yerine yeni sistemde cumhurbaşkanlığı kararnameleri getiriliyor.

Temel hak, kişi hak ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler konularında cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacak. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ancak ekonomik, sosyal ve kültürel hakları kapsayacak.

İlk cumhurbaşkanlığı kararnamesinin de bugün yayınlanması bekleniyor.

TBMM'nin bir cumhurbaşkanlığı kararnamesine aykırılık taşıyan bir kanun çıkarması halinde, kanun geçerli olacak.

Ancak partili cumhurbaşkanını uygulamasının yürütme ile yasama arasındaki ayrılığı azaltacağı eleştirileri yapılıyor. Hükümet ise bakanların kanun tasarısı sunma yetkilerinin kaldırılmasının kuvvetler ayrılığını güçlendirdiğini savunuyor.

Kanun ile cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasında yetki karmaşası çıkması halinde Anayasa Mahkemesi'nin vereceği karar belirleyici olacak.

Burada da benzer bir şekilde partili cumhurbaşkanının doğrudan ya da dolaylı olarak 15 Anayasa Mahkemesi'nin 13'ünün belirlenmesinde etkili olabileceği ifade ediliyor.