YENİ KALE’nin DELHİZ ve DUVARLARINDA ERMENİ ve HRİSTİYANLIK İZLERİ(1)

YENİ KALE’nin DELHİZ ve DUVARLARINDA ERMENİ ve HRİSTİYANLIK İZLERİ(1)

F. K. Dörner, Yeni Kalenin belirgin bir şekilde Kommagene Krallığı döneminin izlerini taşıdığını bu nedenle yapının ayrıntılı olarak incelenmesi gerektiğini söyler. Değerli bilim insanının bu önerisinin hayali sezgilere değil, somut bulgulara dayandığını daha yeni yeni anlıyoruz. Zira genel kanı kalenin Memlukler tarafından inşa edilmiş olduğudur. Bu (ön)yargıyı oluşturan bulgular ise Kale kapsı ve iç kapıların üzerinde bulunan Arapça kitabelerdir. Ancak F. K. Dörner’in titiz gözlemleri sayesinde kalenin yapımı, korunması ve kullanımında başka dini ve etnik halkların emeğinin geçtiğini belgeleyen birçok bulgu ortaya konulmuştur 
Bu bulgulardan bir tanesi Hristiyan dininin sembolü olan ve yapılı bir taş üzerine kazınmış “Haç”ın, yerel ahalinin “Fırın” olarak adlandırdığı üç-dört katlı yapı bloğu duvarının üst tarafına konulmuş olmasıdır. Bu haç kazılı taş, çok yukarıda bulunması nedeniyle göze çarpmayarak beşeri tahribattan kurulmuştur. Ben çocukluğumda bu sembolü fark etmiştim ama ne anlama geldiğini yıllar sonra öğrenmiştim. Sembolü fark eden diğer köylüler de bunun Hristiyanların kutsal bir sembolü olduğu konusunda bilgi sahibi değillerdi. Aksi taktirde o duvar asırlarca ayakta kalmazdı… 
Sembol, ilgililer tarafından korunmaya alınmadığı gibi tescil kayıtlarına da girmemiştir. Duvar iki binli yılların başında yıkılınca Haç kazılı taş da yıkıntı arasında kalıp kayıplara karışmıştır. Daha sonra, yıkılan duvar restore edildi ama HAÇ’ın kazılı olduğu taş bir daha bulunamadı.
Yerel ilgili ve yetkililerin ilgisizliğine karşın F. K. Dörner gibi değerli bir bilim insanının HAÇ’ın bulunduğu yeri (duvarı) fotoğraflaması Kâhta tarihi için büyük bir şanstır. Çevrede mevcut birçok kitabe ve buluntunun kayıt altına alınması gibi, bu sembolün fotoğrafı da arşivlenip “Münster Üniversitesi Küçük Asya Araştırma Merkezi”nde (Universität Münstyer Forschungsstelle Asia Minor) muhafaza altına alınmıştır.


Kâhta’da Müslümanlardan başka etnik ve dini halkların etkin varlık gösterdiğini gösteren güçlü bir bulgu da Yeni Kalenin sarp bir yerinde bulunan duldasının altındaki kaya yüzeyine Ermeni Alfabesiyle yazılmış kabartma bir haç ve bir isimdir. Bu önemli bulgu da F. K. Dörner tarafından fotoğraflanıp arşivlenmiştir. 
Önünde Büyükçe bir haç kabartması bulanan yazının tercümesi şöyledir: Başta Haç, devamında Ermenice Alfabenin büyük haflarıyla yazılmış yazının harf harf Latin alfabesine çevirisi, “T-O-R-O-S” şeklindedir.

Dörner, fotoğraf kartının üst tarafına koyduğu notta yazıyı THOEOS (THEODOSOS) olarak tercüme etmiş olup epigrafik boyutlarını vermiştir.
Yazının bulunduğu fotoğraf, diğer fotoğraf gibi, “Münster Üniversitesi Küçük Asya Araştırma Merkezi” arşivinde muhafaza altındadır.
Dipnot: (1) Fotoğraflar, “Universität Münstyer Forschungsstelle Asia Mino”r (Münster Üniversitesi Küçük Asya Araştırma Merkezi) arşivinden temin edilmiştir.
 

Kahta Eski Hükümet Konağı Tarihi
Mustafa Kayahan

Kahta Eski Hükümet Konağı Tarihi

19 August 2023 16:23
1945 Yılında Kurulmuş Bir Kâhta Derneğinin Hikayesi
Mustafa Kayahan

1945 Yılında Kurulmuş Bir Kâhta Derneğinin Hikayesi

19 August 2023 16:26
Nemrut'un Mezarını Kim Soydu ?
Mustafa Kayahan

Nemrut'un Mezarını Kim Soydu ?

19 August 2023 16:30
Bilim ve Felsefeye Yön Verenler -1-
Mustafa Kayahan

Bilim ve Felsefeye Yön Verenler -1-

19 August 2023 16:31
Kâhta Bölgesinde Adı Değiştirilen Coğrafi Yerler
Mustafa Kayahan

Kâhta Bölgesinde Adı Değiştirilen Coğrafi Yerler

19 August 2023 16:32
Selahattin Eyyubi’den Tarihe Düşen Bir Not
Mustafa Kayahan

Selahattin Eyyubi’den Tarihe Düşen Bir Not

19 August 2023 16:33
Gölge Etme Başka İhsan İstemem
Mustafa Kayahan

Gölge Etme Başka İhsan İstemem

19 August 2023 16:34
Çîroka Kevrê Bûkik veya Gelin Kayası Efsanesi
Mustafa Kayahan

Çîroka Kevrê Bûkik veya Gelin Kayası Efsanesi

19 August 2023 16:35